Μεταγνώσεις

«Ηταν οι καλύτερες μέρες, ήταν οι χειρότερες μέρες, ήταν τα χρόνια της σοφίας, ήταν τα χρόνια της άνοιας, ήταν η εποχή της πίστης, ήταν η εποχή της ολιγοπιστίας, η εποχή του Φωτός και η εποχή του Σκότους, ήταν η άνοιξη της ελπίδας και ήταν ο χειμώνας της απελπισίας, είχαμε μπρος μας τα πάντα, είχαμε μπρος μας το τίποτε, πηγαίναμε όλοι στον Παράδεισο, πηγαίναμε όλοι στο αντίθετό του»
Ch Dickens, A Tale of Two Cities

«Εσύ κι εγώ Ζόιντ, είμαστε σαν τον Μπιγκ Φουτ. Οι καιροί περνούν, εμείς ποτέ δεν αλλάζουμε…»
Τ Πύντσον, Vineland

«Οι άνθρωποι κάνουν την ίδια τους την Ιστορία, δεν την κάνουν όμως κάτω από ελεύθερες συνθήκες, που διάλεξαν μόνοι τους, μα κάτω από συνθήκες που βρέθηκαν άμεσα, που δόθηκαν και κληρονομήθηκαν από το παρελθόν.»
K Μαρξ, Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη

«Αυτοί που ελέγχουν το Μικροσκοπικό, ελέγχουν τον κόσμο»
Τ Πύντσον,
Mason & Dixon

Πέμπτη, 26 Δεκεμβρίου 2013

Ντερλικώματα και πιώματα: Τα Χριστούγεννα και οι κοινωνικές τάξεις



Ακόμα και τις μέρες της κρίσης, για όσους δε βαρέσανε εξ ολοκλήρου μπιέλα, οι γιορτές σημαίνουν δυο πράγματα: τελετουργικές μορφές αυξημένης κατανάλωσης τροφής και ποτού σε κοινοτιστικό (communal) πλαίσιο (1) και ανταλλαγή δώρων (2)

Άλλα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τη γιορτή από την κάθε μέρα:
  • η κατανάλωση ιδιαίτερων φαγητών που συνήθως απαιτούν ιδιαίτερες πρακτικές προετοιμασίας και μαγειρέματος.
  • η κατανάλωση συγκριτικά μεγαλύτερων ποσοτήτων τροφής και ποτού

Το κοινοτιστικό πλαίσιο και οι τελετουργικές μορφές παρέχουν το «χώρο» εντός του οποίου είναι δυνατή η δημιουργία «γενικότερων» ταυτοτήτων όπως και η δημιουργία και συντήρηση δικτύων κοινωνικής ισχύος.

Το δώρο κολλάει κι αυτό στη διάρθρωση και αναπαραγωγή των κοινωνικών σχέσεων, δε θέλει και ιδιαίτερη ανάλυση.

Το τελετουργικό βοηθάει στο παραμύθιασμα ώστε τροφή και ποτό να μετασχηματιστούν σε κοινωνικό κεφάλαιο. Πέρα από το πρεστίζ και το αίσθημα αυτό-ικανοποίησης που προσφέρουν οι γιορτές, σε μεγαλύτερα βάθη όπου η ταξική πάλη δεν αστειεύεται, αποτελούν συγκεκριμένες πρακτικές αναπαραγωγής των κοινωνικών σχέσεων και διαφοροποιήσεων με λανθάνοντα αλλά και άμεσα πρακτικά αποτελέσματα που βελτιώνουν τις πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής (εννοείται για ποια πρόσωπα και ποιες καταστάσεις).

Στα πλαίσια αυτά αναπτύσσονται ιδιαίτερα στυλ κατανάλωσης που χαρακτηρίζονται συχνά από εξωτικά και πανάκριβα προϊόντα/συνήθειες και αποτελούν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ελίτ.

Επιπλέον, η παραπάνω τροφή και το παραπάνω ποτό που καταναλώνονται κατά τη διάρκεια των γιορτών (σπατάλη σε υλικό επίπεδο) μπορούν να «επενδυθούν» και να επιστρέψουν ως «κέρδος» σε κοινωνικό επίπεδο.

Πολλά από τα έθιμα και τις συνήθειες των Χριστουγέννων τις έχουμε πάρει από τα ρωμαϊκά Saturnalia.

Το πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των Σατουρναλίων ήταν ότι οι ρόλοι ανάμεσα σε δούλους κι ιδιοκτήτες αντιστρέφονταν κι αυτό οδηγούσε σε ξέφρενο γλέντι, άφθονη οινοποσία και ακολασίες.

Οptimo dierum (οι καλύτερες μέρες) έγραφε ο Κάτουλλος.

Ο χριστιανισμός «αποστείρωσε» τα Σατουρνάλια και όταν έβαλε το χεράκι του κι ο καπιταλισμός, στην βικτωριανή Αγγλία, αιώνες αργότερα, όπου η κοινωνική διαστρωμάτωση ήταν πολύ πιο έντονη και ξεκάθαρη, τα Χριστούγεννα δεν ήταν οι γιορτές που έφερναν κοντά πλούσιους και φτωχούς.

Οι πλούσιοι καλούσαν τους φίλους τους στα εξοχικά τους όπου κουτσομπόλευαν και έπαιζαν τυχερά παιχνίδια.

Οι μεσαίες τάξεις έτρωγαν ένα λουκάνικο παραπάνω και έπαιζαν κανα χαρτάκι στο σπιτάκι τους.

Για τις φτωχές μάζες δεν ήταν τίποτε μα τίποτε το ιδιαίτερο.

Σήμερα ένας τρόπος να μετρηθεί η κοινωνική δομή είναι η καταγραφή της κατανάλωσης των νοικοκυριών σε είδη διατροφής.

Η κοινωνικο-επαγγελματική ταξινόμηση: 

  • Eπιχειρηματίες/Επαγγελματίες και Ανώτεροι υπάλληλοι (Τάξεις Ι και ΙΙ)
  • Χειρώνακτες και μη χειρώνακτες Εργάτες και Υπάλληλοι (Τάξεις ΙΙΙΧ και ΙΙΙΜ)
  • Ημιειδικευμένοι και Ανειδίκευτοι Εργάτες (Τάξεις IV και V)

Τα συμπεράσματα από τις έως τώρα μελέτες (αν και οι έρευνες αφορούν την Αγγλία, προκύπτουν γενικότερα συμπεράσματα):

  • Όλες οι τάξεις ξοδεύουν περισσότερα χρήματα για τροφή/ποτό το Δεκέμβριο.
  • Oι μεσαίες τάξεις καταναλώνουν πιο υγιεινά τρόφιμα σε σύγκριση με την εργατική τάξη.
  •  Αυτή η τάση δεν επαληθεύεται την περίοδο των Χριστουγέννων όπου παρατηρείται αυξημένη κατανάλωση μη υγιεινών τροφών και από τις μεσαίες τάξεις. Ο λόγος για αυτό δεν είναι άλλος από το «Χριστούγεννα είναι…». 
  •  H ταξική διαφοροποίηση στη διατροφή γίνεται πιο έντονη από το 1985 και μετά όταν μεγαλώνει και η οικονομική ανισότητα .
  • Η ταξική διαφοροποίηση μειώνεται το Δεκέμβριο. Η μείωση επέρχεται ως αποτέλεσμα της «θέλησης» των εργατικών τάξεων να δανειστούν για να εξασφαλίσουν αυξημένη κατανάλωση τα Χριστούγεννα. 
  •  Οι μεσαίες τάξεις ξοδεύουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος που διαθέτουν για διατροφή σε αλκοόλ. Η διαφορά μειώνεται το Δεκέμβριο και ανατρέπεται για τις Τάξεις IV και V οι οποίες περνούν πρώτες στην κατανάλωση αλκοόλ διπλασιάζοντας τον εβδομαδιαίο μέσο όρο. 
 Και μέσα στη μέθη τους οι Τάξεις IV και V αφού τραγουδήσουν δεκάδες φορές “I got plenty o’ nothin’, and nothin’s plenty fo’ me» συναντιούνται με το Φάντασμα των Μελλοντικών Χριστουγέννων και ανταλλάσουν υποσχέσεις.


Πηγές:
Α Christmas Carol. Marxism Leninism Today The Electronic Journal of Marxist-Leninist Thought.

Martin Pitts, Danny Dorling and Charles Pattie, 2005.Changing Families, Changing Food.
ΤHe Leverhulme Trust.

Bourdieu, P. 1984. Distinction: a social critique of the judgement of taste. Routledge,
London.













 
 
 


 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου